Ken jij dat? Je bekijkt foto’s van jezelf als kind of jongvolwassene. Je kan er niet omheen: je ziet er anders uit. Je bent veranderd. En toch lijkt het veranderen van ons gedrag voor de meesten onder ons erg moeilijk, stresserend of nagenoeg onmogelijk.

We gaan op zoek naar een antwoord.

Covid-19 drukt ons met de neus op de feiten

We zijn vandaag meer dan ooit genoodzaakt om te veranderen zowel voor onze eigen veiligheid en die van anderen.

Maar nu overal in Europa de Corona-maatregelen versoepelen, waarschuwen de experts. De echte bedreiging lijkt voorbij, de curve is flattened, maar virologen vrezen een nieuwe piek en ook gedragsexperts luiden de alarmklok.

“Het wordt moeilijker om het vol te houden en niet te hervallen in de gewoonten van voor de coronacrisis”, zegt emeritus professor gezondheidspsychologie Omer Van den Bergh (KUL) in De zevende dag. [ ] We zien geen dramatische beelden meer en we horen optimistische geluiden. Dat laat een gevoel achter dat we er bijna zijn. [ ]  Ten tweede moeten we met z’n allen al lange tijd heel veel missen. Vooral voor sociale contacten zit er nog niet veel beterschap aan te komen. “We zitten voor die zaken al een tijdje op onze honger”, zegt de professor. “Dat is zoals je adem inhouden. Je kunt dat een tijdje volhouden, maar daarna moet je toch ademen.”

(Omer Van den Bergh (KUL) in De zevende dag – blog VRT nieuws, 03/05)

Waarom is het voor mensen zo wezenlijk moeilijk om ons gedrag te veranderen?

Ik vroeg het aan Maggi Reiss, psycholoog en president van het Reiss Motivation Profile®

Ons gedrag fundamenteel veranderen is zo moeilijk, omdat wij wat we écht waardevol vinden in ons leven niet willen opgeven.

Dat hoeft ons eigenlijk niet te verbazen. Uit het motivatieonderzoek van professor Reiss blijkt dat onze levensmotieven (onze aspiraties en waarden) niet fundamenteel lijken te veranderen in de tijd.

Professor Steven Reiss stelt dat duurzame motivatie het tot uiting brengen van waarden is, legt Maggi Reiss uit.  Wat wij écht belangrijk vinden zet ons er vanzelf (intrinsiek) toe aan om die waarden telkens weer te kunnen ervaren. Volgens professor Steven Reiss veranderen die motieven van een individu om een aantal redenen niet significant:

1. Genetische oorsprong – De motieven zijn ook bij dieren terug te vinden

Hij geloofde dat motieven een grote genetische component hebben.  Hij kwam tot die conclusie omdat de motieven ook bij dieren worden waargenomen.  We zijn ten slotte zoogdieren.

De verschillen tussen de culturen zijn daarnaast eerder relatief klein.  Met andere woorden, de normen verschillen niet zo heel erg van land tot land.  Natuurlijk erkende Steven dat cultuur en opvoeding een rol spelen bij het bepalen van de sterkte van de 16 psychologische behoeftes. Bepaalde drijfveren kunnen in sommige culturen of families worden aangemoedigd en in andere worden ontmoedigd. 

Hij geloofde echter dat cultuur en opvoeding meer een rol spelen in de manier waarop een individu zijn verlangens realiseert.  Wat we waardevol vinden verandert niet zo in de tijd, de manier hoe we er vorm aan geven is onderhevig aan de plaats waar je leeft of de tijd waarin je leeft.

Bijvoorbeeld, een individu met een sterke behoefte aan Lichamelijke Inspanning kan gaan skiën als hij in Zwitserland geboren is, maar gaat surfen als hij in Hawaï geboren is.  Het is Steven Reiss’ overtuiging dat de grotendeels genetische oorsprong van de basiswensen resulteert in hun stabiliteit gedurende het hele leven.

2. Kijk gewoon goed om je heen : mensen veranderen niet echt fundamenteel

Als psycholoog was hij een fervent waarnemer van menselijk gedrag, vervolgt Maggi Reiss. Hij had met name opgemerkt dat mensen in de loop van hun leven niet veel veranderen.  Zo groeit een jong meisje dat intens nieuwsgierig was op school op tot een zeer nieuwsgierige volwassene.  Een jongen die graag met zijn leeftijdsgenoten omging, bleef als volwassene een extraverte, sociale jongen. 

Steven had ook opgemerkt dat mensen de neiging hebben om altijd opnieuw dezelfde discussies te voeren.  Een ambitieuze leidinggevende had voortdurend conflicten met een medewerker die de balans tussen werk en privé belangrijker vond dan de prestaties.  Een man die waarde hechtte aan spontaniteit en flexibiliteit werd telkens weer gefrustreerd door de liefde van zijn vrouw voor orde en structuur. Hun respectievelijke waarden (motieven) blijven blijkbaar steeds hetzelfde. En dat uit zich in steeds opnieuw dezelfde discussies, ruzies en uitingen van onbegrip.

Is er afdoende wetenschappelijk bewijs dat onze motieven niet veranderen in de tijd?

Om definitief te bepalen of motieven stabiel blijven gedurende de levensduur zouden we een onderzoek moeten uitvoeren dat dezelfde set van individuen met regelmatige tussenpozen test, beginnend in de vroege adolescentie en doorlopend tot aan hun dood.  Dat is alleen al om praktische redenen een zeer moeilijke oefening. Op definitief bewijs van de stabiliteit van motieven gedurende de levensduur is het dan ook nog even wachten.

Maar het goede nieuws is dat is aangetoond dat het RMP een uitstekende betrouwbaarheid en validiteit heeft bij de beoordeling van de huidige motieven en waarden van een individu.  En het is tenslotte het individu voor ons dat we proberen te begrijpen of adviseren als adviseur, trainer, sportcoach, leraar, huwelijksconsulent, echtgenoot(o)t(e) en ouder. 

Het wetenschappelijke bewijs voor het Reiss Motivation Profile® is samengevat in de boeken van professor Steven Reiss en in de 17 onderzoeksstudies die hij in wetenschappelijke tijdschriften heeft gepubliceerd.  Verdere gegevens voor de wetenschappelijke betrouwbaarheid en validiteit van het RMP zijn verstrekt door onafhankelijke onderzoekers.  Zie de Science break-out op ww.idspublishing.com.

ONS GEDRAG VERANDEREN IS DUS MOEILIJK OMDAT WE ONZE MOTIEVEN EN WAARDEN NIET ZOMAAR WILLEN OPGEVEN  

En op zowat elke respectabele en geverifieerde blog die je leest, vind je hier echo’s van.

Het begint mentaal (psychologisch) moeilijk te worden. Ze zijn niet meer gemotiveerd om vol te houden.’

In RMP-jargon: Omdat de huidige covid-situaties ons ervan weerhoudt om in voldoende mate onze psychologische behoefte te realiseren. Vooral mensen met een bovengemiddelde behoefte of een sterke behoefte aan één van de 16 motivatoren zullen het in de komende periode moeilijk kunnen krijgen.

 ‘De maatregelen worden teveel als een ver-plicht-ing ervaren’

In RMP-jargon: Omdat mensen vrije keuze belangrijk vinden, omdat mensen zelf over hun leven willen bepalen (Basic desire Power) en niet iedereen even sterk gemotiveerd is om zijn plicht te doen (Basic desire, Honor) is het consequent opvolgen van maatregelen iets van korte duur voor de meesten van ons.

“Meer dan ooit stress door onzekerheid en angst”

“Het gemiddelde stressniveau van de samenleving is omhoog gegaan in deze coronatijden, dat bevestigt ook Filip Raes, professor klinische psychologie aan de KU Leuven. “We zitten in een hele ongewone, abnormale situatie. Dat je nu meer dan anders piekert en angstig bent is dan ook een hele normale en menselijke reactie op een abnormale situatie.  Er is veel onzekerheid. En als er iets is waar ons brein op flipt, dan is het wel op onvoorspelbaarheid.” (2)

Filip Raes, professor klinische psychologie KUL

In RMP-jargon: Omdat mensen zekerheid en veiligheid belangrijk vinden (basic desire Tranquility), hebben de meesten onder ons voorspelbaarheid nodig.

En dat is een dubbeltje op zijn kant. Want we lopen het gevaar een gevoel van schijnveiligheid te creëren met de mondmaskers en dan zal de angst voor het gevaar ons niet meer voldoende motiveren om vol te houden. We gaan dan naar business as usual.

Geraadpleegde bronnen: (1) blog VRT nieuws, 03/05; (2) https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/04/29/bang-om-aan-het-normale-leven-te-herbeginnen-je-bent-niet-alleen/